Kişisel Sigorta Ihtiyaçları
Kısa cevap: Çoğu kişi için sıralama nettir. Önce kaybı telafi edilemeyecek riskler sigortalanır: sağlık, gelir kaybı (yaşam/ferdi kaza) ve zorunlu trafik sorumluluğu. Ardından, kaybı bütçenizi yıllarca sarsacak varlıklar gelir: ev (özellikle deprem için DASK ve üstüne konut poliçesi) ve araç kasko. En sona ise "hoş ama şart değil" ürünler kalır: cep telefonu, beyaz eşya uzatılmış garantisi, seyahat iptal teminatı gibi küçük tutarlı riskler. Hangi sigorta poliçeleri gerekli sorusunun cevabı kişiye göre değişir; belirleyici olan üç değişken vardır: size mali olarak bağımlı kişi sayısı, borç yükünüz ve nakit tamponunuzun büyüklüğü.
Sigortanın Mantığı: Küçük Kesin Maliyet, Büyük Belirsiz Kayıp
Sigorta bir yatırım aracı değil, risk transferidir. Mantığı şudur: küçük ve öngörülebilir bir maliyeti (prim) kabul edip, düşük olasılıklı ama yüksek şiddetli bir kaybı sigortacıya devredersiniz. Bu yüzden temel filtre tek bir soruya indirgenebilir: "Bu kayıp gerçekleşirse kendi kaynaklarımla karşılayabilir miyim?"
Cevap "evet, canım sıkılır ama karşılarım" ise, o riski sigortalamak genelde matematiksel olarak dezavantajlıdır; çünkü prim, beklenen hasarın üstüne sigortacının masraf ve kâr payını ekler. Cevap "hayır, borçlanmam veya birikimimi tüketmem gerekir" ise sigorta rasyoneldir. Acil durum fonu ile sigorta bu noktada birbirini tamamlar: fon küçük şokları, poliçe büyük şokları emer. Fonu olmayan biri yüksek muafiyetli (indirimli) poliçeleri kaldıramaz, çünkü hasarın kendi payına düşen kısmını ödeyemez.
Risk Haritanızı Çıkarın
Poliçe seçmeden önce kayıpları iki eksende sınıflandırmak işi kolaylaştırır: olasılık ve şiddet.
| Kategori | Olasılık | Mali Şiddet | Karar |
|---|---|---|---|
| Ciddi hastalık / ameliyat | Orta | Çok yüksek | Mutlaka sigortala |
| Gelir getiren kişinin vefatı (bakmakla yükümlü varsa) | Düşük | Yıkıcı | Mutlaka sigortala |
| Deprem / yangın (konut) | Düşük | Yıkıcı | Mutlaka sigortala |
| Üçüncü kişiye verilen araç hasarı | Orta | Sınırsıza yakın | Zorunlu + yeterli limit |
| Kendi aracının hasarı (eski, düşük değerli araç) | Orta | Orta | Hesapla, opsiyonel |
| Telefon ekranı, kayıp bagaj | Yüksek | Düşük | Kendin taşı |
Bu tablonun sağ alt köşesi, insanların en çok para kaybettiği bölgedir: sık yaşanan ama küçük kayıpları sigortalamak, primi kabartır ve bütçedeki asıl korumaya ayrılacak parayı yer.
Poliçe Poliçe: Ne İşe Yarar, Kime Gerekir
Sağlık
Kamu güvencesi (genel sağlık sigortası) temel bir zemin sağlar. Özel tamamlayıcı sağlık sigortası, anlaşmalı özel hastanelerde fark ücretini karşılayarak bu zemini genişletir; özel sağlık sigortası ise daha geniş ağ ve daha yüksek teminatla çalışır ve doğal olarak daha pahalıdır. Karşılaştırırken prime değil şu üç kaleme bakın: yıllık teminat limiti, hastane ağı ve ödeme oranı ile "bekleme süresi" ve mevcut rahatsızlıkların kapsam dışı bırakılması.
Yaşam sigortası
Tek işlevi vardır: siz olmadığınızda size bağımlı kişilerin hayat standardını ve borçlarını korumak. Kaba bir hesap yöntemi: (kalan konut/tüketici kredisi borcu) + (yıllık geçim gideri × bağımlılığın süreceği yıl sayısı) − (mevcut birikim). Bekârsanız ve borcunuz yoksa yaşam sigortası genelde gereksizdir; kredi çektiğiniz gün gerekli hale gelir. Birikimli ürünlerle risk ağırlıklı (vadeli) ürünleri karıştırmayın; koruma ihtiyacı için aynı prim, vadeli üründe kat kat yüksek teminat satın alır. Birikim hedefinizi ayrı araçlarla, emeklilik planlamanızın parçası olarak kurmak daha şeffaftır.
Konut
DASK zorunludur ancak yalnızca binanın deprem ve deprem kaynaklı hasarını, belirli bir üst limite kadar karşılar; eşyanız, yangın, su baskını veya hırsızlık için ayrı bir konut poliçesi gerekir. Kiracıysanız binayı değil eşyanızı ve komşuya verebileceğiniz zararı sigortalamanız yeterlidir.
Araç
Trafik sigortası karşı tarafa verdiğiniz zararı, kasko kendi aracınızı korur. Kasko kararı için basit bir eşik: yıllık prim, aracın piyasa değerinin küçük bir yüzdesini aşıyorsa ve aracı toplamda kaybetmek bütçenizi yıkmıyorsa, muafiyetli kaskoya geçmek veya vazgeçmek düşünülebilir. İhtiyaçlarınıza göre ihtiyari mali sorumluluk ek teminatı, zorunlu limitin üstünde kalan ağır hasarlar için düşük maliyetli bir koruma sağlar.
Ferdi kaza ve iş göremezlik
Serbest çalışanlar ve tek gelirli haneler için gelirin kesintiye uğraması, vefattan daha olası bir risktir. İş göremezlik ve ferdi kaza teminatları bu boşluğu doldurur.
Prim Bütçesi ve Optimizasyon
Pratik bir üst sınır olarak, tüm zorunlu ve gönüllü poliçelerin toplam primini net gelirinizin makul bir dilimiyle (çoğu hane için tek haneli bir yüzdeyle) sınırlamak, aylık bütçenizde tasarruf ve yatırım kalemlerini ez